Granül yem depolamada silo kapasitesi hesaplanırken günlük yem tüketimi, kaç günlük stok tutulacağı ve yemin yığın yoğunluğu birlikte değerlendirilmelidir. Silo hacmi litre veya metreküp üzerinden ifade edilirken yem ihtiyacı genellikle kilogram veya ton olarak hesaplandığı için bu iki değer yığın yoğunluğu yardımıyla birbirine dönüştürülür.
Temel hesaplama şu şekilde yapılabilir:
Gerekli yem miktarı = günlük yem tüketimi × hedef stok günü
Ardından:
Gerekli net silo hacmi (m³) = yem miktarı (kg) ÷ yığın yoğunluğu (kg/m³)
Örneğin bir işletme günde 750 kg granül yem tüketiyor ve 10 günlük stok tutmak istiyorsa 7.500 kg yem depolaması gerekir. Yemin ölçülen yığın yoğunluğu 600 kg/m³ ise teorik ürün hacmi yaklaşık 12,5 m³ olur.
Silo seçilirken hesaplanan bu net hacme ek olarak üreticinin belirttiği maksimum dolum seviyesi, konik boşaltma bölümü ve operasyon için gereken çalışma payı da dikkate alınmalıdır.
Bir silo deposu seçmeden önce yemin gerçek özelliklerinin bilinmesi bu nedenle kapasite hesabının temelini oluşturur.
Granül Yemin Yığın Yoğunluğu Nedir?
Yığın yoğunluğu, granül yemin belirli bir hacimdeki toplam kütlesini ifade eder ve genellikle kg/m³ olarak gösterilir.
Bu değer;
- yem formülasyonu,
- granül çapı,
- tane büyüklüğü,
- nem oranı,
- lif ve yağ içeriği,
- üretim yöntemi,
- kırılmış granül miktarı
gibi faktörlerden etkilenebilir.
FAO verilerinde farklı yem hammaddelerinde yaklaşık 170 kg/m³ seviyelerinden 700 kg/m³ üzerindeki değerlere kadar geniş bir dağılım görülebilmektedir. Peletlenmiş bazı yoğunlaştırılmış yemlerde ise 600 kg/m³ ve üzerindeki değerler raporlanmıştır.
Bu nedenle bütün granül yemler için sabit bir yoğunluk kabul etmek sağlıklı kapasite hesabı oluşturmaz.
Yığın Yoğunluğu Nasıl Ölçülür?
Yem üreticisinden teknik değer alınamıyorsa sahada basit bir ölçüm yapılabilir.
Hacmi bilinen bir kap kullanılır. Örneğin 20 litrelik bir kap 0,020 m³ hacme sahiptir.
Kap normal dolum koşullarında granül yemle doldurulur ve yalnızca yemin ağırlığı ölçülür.
Örneğin kapta 12 kg yem bulunuyorsa:
12 ÷ 0,020 = 600 kg/m³
yığın yoğunluğu elde edilir.
Daha güvenilir sonuç için ölçüm birkaç kez tekrarlanabilir ve ortalama değer kullanılabilir. Ölçüm sırasında yemin elle aşırı sıkıştırılması gerçek silo şartlarından farklı bir sonuç oluşturabilir.
Günlük Yem Tüketimi Kapasiteyi Nasıl Etkiler?
Silo seçimindeki en önemli girdilerden biri işletmenin gerçek günlük yem tüketimidir.
Örneğin günlük tüketim 1 ton ise:
- 7 günlük stok için 7 ton,
- 10 günlük stok için 10 ton,
- 15 günlük stok için 15 ton
yem rezervi gerekir.
Yığın yoğunluğu 600 kg/m³ kabul edilen 10 tonluk bir yem partisinin teorik hacmi:
10.000 ÷ 600 = yaklaşık 16,7 m³
olur.
Yığın yoğunluğu 500 kg/m³ olduğunda aynı 10 ton yem yaklaşık 20 m³ hacim kaplar.
Bu örnek, yalnızca tonaj üzerinden silo seçmenin neden yanıltıcı olabileceğini açıkça gösterir.
Silo Neden Tamamen Doldurulmamalı?
Nominal silo hacminin tamamı her sistemde kullanılabilir yem hacmi olarak değerlendirilemez.
Üst bölümde dolum sırasında ürünün oluşturduğu yığın, giriş ekipmanları, havalandırma ve seviye sensörleri için alan gerekebilir.
Alt bölümde ise konik boşaltma geometrisi bulunabilir.
Üreticinin belirttiği maksimum çalışma seviyesi bu nedenle dikkate alınmalıdır. Silo kapasitesi seçilirken ürünün teknik dokümanındaki nominal hacim ile kullanılabilir çalışma hacmi ayrımı kontrol edilmelidir.
Bir Büyük Silo mu, Birden Fazla Küçük Silo mu Kullanılmalı?
Bu karar işletmenin yem yönetimine göre verilebilir.
Tek büyük silo daha sade bir dolum ve boşaltma hattı sağlayabilir.
Birden fazla silo ise farklı yemlerin ayrı tutulmasına imkan verir. Örneğin süt inekleri, besi hayvanları veya genç hayvanlar için farklı rasyonlar kullanılıyorsa ayrı silolar operasyonu kolaylaştırabilir.
Ayrıca silolardan biri bakımdayken diğer silo kullanılmaya devam edebilir.
Farklı yem reçeteleri bulunan işletmelerde toplam kapasitenin birkaç silo arasında dağıtılması bu nedenle daha esnek bir çözüm oluşturabilir.
Granül Yem Silo Kapasitesi İçin Örnek Hesaplama
Bir işletmenin:
- günlük granül yem tüketimi: 900 kg
- hedef stok süresi: 14 gün
- ölçülen yığın yoğunluğu: 580 kg/m³
olsun.
Önce toplam yem miktarı hesaplanır:
900 × 14 = 12.600 kg
Ardından teorik hacim:
12.600 ÷ 580 ≈ 21,7 m³
olarak bulunur.
Bu durumda ürünün kendisi yaklaşık 21,7 m³ hacim kaplar. Uygun silo seçimi yapılırken bu değerin üzerine üreticinin belirttiği çalışma payı ve maksimum dolum seviyesi dikkate alınır.
Granül Yem İçin Doğru Silo Kapasitesi Nasıl Belirlenir?
En doğru kapasite hesabı dört temel verinin birlikte kullanılmasına dayanır:
günlük gerçek tüketim + hedef stok süresi + gerçek yığın yoğunluğu + kullanılabilir silo hacmi
Bu hesaplamaya yem sevkiyat sıklığı da eklenmelidir. Tedarikin haftada bir düzenli yapıldığı bir işletmeyle kış aylarında ulaşım sorunu yaşayabilecek bir çiftliğin güvenlik stoğu aynı olmayabilir.
Ayrıca yemlerin uzun süre silo içerisinde tutulması yerine stok devir hızının ürünün kalite koşullarıyla uyumlu planlanması gerekir.
Bu yaklaşım sayesinde silo kapasitesi yalnızca tonaj üzerinden tahmin edilmez; işletmenin gerçek tüketimine ve kullanılan granül yemin fiziksel özelliklerine göre hesaplanır. Böylece sık yem ikmali gerektiren düşük kapasite veya gereğinden uzun stok süresine yol açan yüksek kapasite seçimi riski azaltılabilir.
