Toprak altı depolarda sabitleme, tankın özellikle yeraltı suyu yükseldiğinde yukarı doğru hareket etmesini önlemek için kritik bir mühendislik uygulamasıdır. Tank boş veya kısmen doluyken çevresindeki yeraltı suyunun oluşturduğu kaldırma kuvveti tankın kendi ağırlığını aşabilir. Böyle bir durumda tank yerinden yükselebilir, bağlantı boruları zarar görebilir ve çevresindeki dolgu düzeni bozulabilir.
Bu nedenle toprak altına yerleştirilecek bir su deposu için yalnızca çukur açmak ve tankı toprakla kapatmak yeterli bir kurulum yaklaşımı oluşturmaz. Tank modelinin gömülü kullanıma uygun olması, yeraltı su seviyesi, zemin özellikleri, dolgu yöntemi ve gerektiğinde sabitleme sistemi birlikte değerlendirilmelidir.
Toprak altında kullanılacak tankların bu kullanım amacı için özel olarak tasarlanmış olması da önemlidir. Yer üstü kullanımına yönelik tankların toprak altında kullanılması, çevre dolgusunun oluşturduğu basınç nedeniyle gövdede hasar riski yaratabilir.
Toprak Altı Depo Nasıl Sabitlenir?
Sabitleme yöntemi tank modeline, kapasitesine, zemin koşullarına ve yeraltı su seviyesine göre değişebilir.
Uygulamalarda;
- betonarme ankraj plakası,
- beton ağırlık blokları,
- üreticiye uygun bağlantı kayışları,
- mühendislik hesabıyla tasarlanmış ankraj sistemleri
kullanılabilir.
Infiltrator Water Technologies, yüzdürme kontrolünde beton plakalar ve farklı ankraj ağırlıklarının kullanılabileceğini; gerekli aşağı yönlü kuvvetin tank modeline ve yeraltı su seviyesine göre hesaplanması gerektiğini belirtmektedir.
Sabitleme kayışları da tank üzerine rastgele yerleştirilmemelidir. Tank üreticisinin belirttiği bağlantı noktaları ve kayış güzergâhları kullanılmalıdır.
Sabitleme Kayışları Çok Sıkı Olmalı mı?
Kayışların amacı tankı ezmek veya gövdeyi aşağı doğru zorlamak değildir.
Tankın yukarı hareketini sınırlandıracak şekilde uygun gerilim uygulanmalıdır. Aşırı sıkma tank gövdesinde lokal yükler ve deformasyon oluşturabilir.
Kullanılan kayışların;
- yeterli çalışma yüküne sahip olması,
- yeraltı ortamına dayanıklı olması,
- korozyona karşı korunması,
- tank geometrisine uygun yerleştirilmesi
gerekir.
Infiltrator'ın teknik rehberinde yeraltında kullanılacak kayış ve bağlantı ekipmanlarında paslanmaz, galvanizli veya korozyona karşı korunmuş malzemeler önerilmektedir.
Beton Plaka Neden Kullanılır?
Betonarme ankraj plakası tank için aşağı yönlü ilave ağırlık sağlayabilir. Plaka boyutu ve kalınlığı sabit bir standart değerle belirlenmez. Tank hacmi, kaldırma kuvveti, zemin koşulları ve emniyet katsayısı birlikte hesaplanmalıdır.
Sabitleme sistemi yanlış boyutlandırılırsa plaka yeterli ağırlığı sağlayamayabilir.
Bu nedenle büyük hacimli bir toprak altı depo projesinde ankraj sistemi mühendislik hesabıyla belirlenmelidir.
Özellikle yeraltı su seviyesinin yüksek olduğu sahalarda bu hesap daha kritik hale gelir.
Kurulum Sırasında Tank Neden Su ile Doldurulabilir?
Bazı tank sistemlerinde dolgu yapılırken tank içerisine kontrollü biçimde su verilmesi önerilebilir. Amaç, dışarıdaki dolgu basıncı ile tank içerisindeki basıncı daha dengeli tutmak ve tankın kurulum sırasında hareket etmesini sınırlamaktır.
Ancak bu uygulama her tank için aynı şekilde yapılmaz. Dolum ve geri dolgu sırası üreticinin kurulum talimatlarına göre yürütülmelidir. Bazı yeraltı tankı üreticileri, tankın çevresi doldurulurken tank içerisinde belirli seviyede su tutulmasını açıkça tavsiye eder.
Boru Bağlantıları Neden Sabitlemeyle Birlikte Düşünülmeli?
Tank yukarı veya yana hareket ederse giriş, çıkış, taşma ve pompa bağlantıları zarar görebilir.
Özellikle rijit borularda küçük bir tank hareketi bile bağlantı noktalarında yüksek gerilim oluşturabilir.
Bu nedenle tankın sabitlenmesi yalnızca gövde güvenliği açısından önem taşımaz; tesisat sisteminin bütünlüğünü de korur.
Tank bağlantılarında kullanılan boruların gerektiğinde hareketi karşılayacak esnek bağlantılarla düzenlenmesi de değerlendirilebilir. Polietilen tank üreticileri, gövdenin doğal hareketlerini bağlantılara aktarmamak amacıyla esnek boru bağlantıları kullanılmasını önerebilmektedir.
Her Su Deposu Toprak Altına Gömülebilir mi?
Hayır. Bu nokta tank seçiminde en önemli teknik ayrımlardan biridir. Toprak altına gömülen tank çevresinde sürekli toprak basıncı bulunur. Tank boş olduğunda da bu dış basınç devam eder.
Yer üstü kullanımı için tasarlanmış plastik tankların gövdesi bu yüklere göre tasarlanmamış olabilir. Bu nedenle yer üstü tipi tankların doğrudan gömülmesi gövde deformasyonu veya çökme riski oluşturabilir.
Toprak altına kurulacak tankın üretici tarafından gömülü kullanım için tasarlandığının doğrulanması gerekir.
Toprak Altı Depolarda Sabitleme Nasıl Planlanmalı?
Doğru planlama şu sırayla yapılabilir:
- Tankın toprak altı kullanımına uygunluğu doğrulanır.
- Yeraltı su seviyesi değerlendirilir.
- Zemin özellikleri incelenir.
- Tankın boş haldeki yüzdürme riski hesaplanır.
- Gerekirse beton plaka veya ankraj sistemi projelendirilir.
- Uygun yataklama hazırlanır.
- Tank doğru kotta yerleştirilir.
- Ankraj sistemi üretici talimatına göre uygulanır.
- Boru bağlantıları yapılır.
- Dolgu kontrollü ve dengeli biçimde tamamlanır.
Bu işlemlerin tank modeline ait teknik kurulum dokümanlarına göre yürütülmesi gerekir.
Toprak altı depolarda sabitlemenin temel amacı, tankın kullanım ömrü boyunca bulunduğu konumu korumasını sağlamaktır. Yeraltı suyu, boş tank durumu, dolgu basıncı ve bağlantı hatları birlikte değerlendirildiğinde yüzdürme ve hareket kaynaklı hasar riski önemli ölçüde azaltılabilir.
